W polskim prawie pracy szykuje się prawdziwa rewolucja, która od 2026 roku zmieni zasady wliczania okresów prowadzenia działalności gospodarczej do pracowniczego stażu pracy. To kluczowa zmiana dla tysięcy osób, które przez lata budowały swoją karierę jako samozatrudnieni, a teraz planują powrót na etat lub już na nim są. Jako Jędrzej Jabłoński, z przyjemnością przeprowadzę Państwa przez te nowe przepisy, wyjaśniając, dlaczego są one tak istotne i jak wpłyną na Państwa uprawnienia.
Samozatrudnienie wliczone do stażu pracy rewolucja dla Twoich uprawnień od 2026 roku
- Od 1 stycznia 2026 roku (dla sektora publicznego, później dla prywatnego) okresy prowadzenia działalności gospodarczej będą wliczane do pracowniczego stażu pracy.
- Zmiana wpłynie bezpośrednio na uprawnienia pracownicze, takie jak wymiar urlopu wypoczynkowego, długość okresu wypowiedzenia i prawo do odpraw.
- Kluczowym warunkiem zaliczenia jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, wliczane będą też niektóre okresy bezskładkowe (np. "ulga na start").
- Przepisy mają zastosowanie również do okresów samozatrudnienia i umów zlecenia sprzed wejścia w życie ustawy.
- Okresy te będzie można udokumentować zaświadczeniem z ZUS (przez PUE ZUS) lub innymi dowodami (umowy, faktury).
- Nowa ustawa nie zmienia zasad obliczania stażu ubezpieczeniowego do celów emerytalnych.
Przełomowa zmiana: samozatrudnienie wliczone do stażu pracy
Jak było dotychczas? Dlaczego samozatrudnienie nie liczyło się do stażu pracy
Do końca 2025 roku, polskie prawo pracy jasno rozgraniczało status pracownika od przedsiębiorcy czy osoby wykonującej pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Oznaczało to, że okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) czy pracy na umowę zlecenie lub o dzieło, choć często wymagały ogromnego zaangażowania i budowały cenne doświadczenie, nie były wliczane do pracowniczego stażu pracy. W praktyce, osoba z 10-letnim doświadczeniem w branży IT zdobywanym na B2B, po przejściu na etat, była traktowana jak pracownik bez żadnego stażu, jeśli wcześniej nie pracowała na umowę o pracę.
Co dokładnie zmienia nowa "ustawa stażowa" i kogo obejmie?
Od 2026 roku wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu pracy, która rewolucjonizuje tę kwestię. Zgodnie z nowymi przepisami, okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej zostaną wliczone do pracowniczego stażu pracy. Co ważne, obejmie to osoby, które w tym czasie opłacały składki na ubezpieczenia społeczne. Ustawa przewiduje również zaliczenie niektórych okresów bezskładkowych, takich jak popularna "ulga na start". Co więcej, te przełomowe przepisy będą działać wstecz, co oznacza, że będziemy mogli wliczyć do stażu również okresy samozatrudnienia i umów zlecenia sprzed wejścia w życie ustawy. To ogromna szansa dla wielu osób na odzyskanie lat swojej zawodowej aktywności.
Od kiedy realnie poczujesz różnicę? Kluczowe daty dla sektora publicznego i prywatnego
Warto zwrócić uwagę na daty wejścia w życie nowych regulacji. Zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku dla sektora finansów publicznych. Dla pozostałych pracodawców, czyli głównie sektora prywatnego, ustawa wejdzie w życie w późniejszym terminie w 2026 roku, który zostanie jeszcze precyzyjnie określony. Ważne jest, aby śledzić komunikaty, by nie przegapić momentu, w którym będzie można skorzystać z nowych uprawnień.
Jakie korzyści zyskasz dzięki nowemu stażowi pracy?
Dłuższy urlop wypoczynkowy: jak szybko zyskasz prawo do 26 dni?
Jedną z najbardziej odczuwalnych korzyści będzie szybsze osiągnięcie prawa do dłuższego urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z Kodeksem pracy, pełny wymiar urlopu 26 dni przysługuje po osiągnięciu 10 lat stażu pracy. Dotychczas, osoby z wieloletnim doświadczeniem na B2B musiałyby czekać na to uprawnienie, budując staż od zera. Dzięki nowym przepisom, jeśli masz za sobą na przykład 8 lat prowadzenia firmy, a następnie przejdziesz na etat, bardzo szybko zyskasz prawo do 26 dni urlopu, zamiast czekać kolejne 8 lat. To znacząco wpłynie na Twój komfort pracy i możliwość regeneracji.
Większe bezpieczeństwo: wpływ na okres wypowiedzenia i wysokość odprawy
Dłuższy staż pracy to także większe bezpieczeństwo zatrudnienia. Kodeks pracy uzależnia długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę od stażu pracy u danego pracodawcy. Nowe przepisy, wliczając okresy samozatrudnienia, mogą sprawić, że szybciej osiągniesz dłuższy okres wypowiedzenia (np. 3 miesiące zamiast 2 tygodni), co daje więcej czasu na znalezienie nowej pracy w przypadku rozwiązania umowy. Ponadto, w niektórych sytuacjach (np. zwolnienia grupowe), dłuższy staż pracy może mieć wpływ na wysokość należnych odpraw, co stanowi dodatkowe zabezpieczenie finansowe.
Dodatkowe pieniądze: co ze stażem pracy a nagrodami jubileuszowymi i dodatkami?
W wielu firmach, zwłaszcza w sektorze publicznym, ale także w niektórych prywatnych przedsiębiorstwach, staż pracy jest podstawą do wypłaty nagród jubileuszowych czy dodatków stażowych. Dzięki wliczeniu okresów prowadzenia działalności gospodarczej, możesz szybciej spełnić kryteria do otrzymania tych świadczeń. Warto sprawdzić regulamin pracy swojego pracodawcy, aby dowiedzieć się, czy i w jaki sposób nowy, zwiększony staż pracy przełoży się na Twoje dodatkowe wynagrodzenie.
Co jeszcze wliczysz do stażu pracy poza własną firmą?
Jednoosobowa działalność gospodarcza (B2B): jakie okresy będą brane pod uwagę?
Jak już wspomniałem, kluczowe dla wliczenia okresów prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. To oznacza, że lata, w których aktywnie prowadziłeś firmę i regularnie regulowałeś swoje zobowiązania wobec ZUS, zostaną uwzględnione. Co ciekawe, ustawa przewiduje również zaliczenie okresów korzystania z "ulgi na start", czyli początkowego okresu prowadzenia działalności, w którym przedsiębiorcy są zwolnieni z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.
Umowy zlecenia i agencyjne: czy każda umowa cywilnoprawna się liczy?
Dobra wiadomość jest taka, że nowe przepisy nie ograniczają się wyłącznie do JDG. Obejmują one również okresy wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej. Warunkiem jest jednak, że w tym czasie były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne. To ważne, ponieważ wiele osób, zanim zdecydowało się na etat, pracowało jako freelancerzy czy agenci, budując swoje doświadczenie właśnie na takich umowach.
Osoba współpracująca, praca za granicą i urlop na opiekę: o czym jeszcze warto wiedzieć?
- Okresy współpracy z osobą prowadzącą działalność: Jeśli byłeś osobą współpracującą z przedsiębiorcą i opłacałeś składki, ten okres również zostanie wliczony.
- Udokumentowana praca zarobkowa za granicą (inna niż stosunek pracy): Jeśli pracowałeś za granicą, ale nie na podstawie umowy o pracę (np. jako freelancer, samozatrudniony), a jesteś w stanie to udokumentować, ten okres również może zostać zaliczony.
- Okresy zawieszenia działalności w celu sprawowania opieki nad dzieckiem: To bardzo istotny wyjątek. Okresy zawieszenia działalności gospodarczej, które były związane ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, zostaną wliczone do stażu pracy.
Czego na pewno NIE wliczysz? Wyjątki od reguły, o których musisz pamiętać (np. umowa o dzieło)
- Umowa o dzieło: Zasadniczo, okresy wykonywania pracy na podstawie umowy o dzieło nie będą wliczane do stażu pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa o dzieło została zawarta z własnym pracodawcą i była oskładkowana (co zdarza się rzadko).
- Okresy zawieszenia działalności (z wyjątkiem opieki nad dzieckiem): Jeśli zawiesiłeś działalność z innych powodów niż opieka nad dzieckiem (np. z powodu braku zleceń, choroby), te okresy nie zostaną wliczone do stażu pracy.
Jak udokumentować lata pracy na swoim?
Rola ZUS: jak uzyskać kluczowe zaświadczenie przez PUE ZUS?
Podstawowym i najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającym okresy prowadzenia działalności gospodarczej czy pracy na umowach cywilnoprawnych będzie zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek o takie zaświadczenie będzie można złożyć elektronicznie, co jest dużym ułatwieniem. Rekomenduję skorzystanie z Platformy Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS), gdzie szybko i sprawnie złożysz odpowiedni wniosek i uzyskasz potrzebne potwierdzenie. To najprostsza i najbezpieczniejsza droga, aby udokumentować swoje lata pracy na własny rachunek.
Firma już nie istnieje, a dokumenty zaginęły? Alternatywne sposoby na udokumentowanie stażu
- Umowy: Oryginały lub kopie umów o świadczenie usług, umów zlecenia, umów agencyjnych.
- Faktury: Wystawione przez Ciebie faktury VAT lub rachunki potwierdzające świadczenie usług.
- Potwierdzenia przelewów: Wyciągi bankowe lub potwierdzenia przelewów wynagrodzenia za świadczone usługi.
- Deklaracje podatkowe: PIT-y, zwłaszcza PIT-36 lub PIT-36L, które potwierdzają osiągane dochody z działalności.
- Zeznania świadków: W ostateczności, w przypadku braku innych dokumentów, dopuszczalne mogą być zeznania świadków, choć to rozwiązanie jest zazwyczaj stosowane jako uzupełnienie.
Ile masz czasu na dopełnienie formalności u obecnego pracodawcy?
Nowa ustawa przewiduje dla pracowników 24 miesiące od dnia jej wejścia w życie na przedstawienie pracodawcy dokumentów potwierdzających dodatkowe okresy wliczane do stażu pracy. To dość długi termin, ale nie warto zwlekać. Im szybciej dopełnisz formalności, tym szybciej zaczniesz korzystać z nowych uprawnień.
Staż pracy a staż do emerytury: zrozum kluczową różnicę
Dlaczego nowa ustawa nie zmienia zasad naliczania emerytury?
To bardzo ważna kwestia, którą często myli się w dyskusji o stażu pracy. Nowe przepisy, o których mówimy, dotyczą głównie pracowniczego stażu pracy, czyli uprawnień wynikających z Kodeksu pracy (urlop, wypowiedzenie, odprawy). Nie zmieniają one zasad obliczania stażu ubezpieczeniowego do celów emerytalnych. Okresy prowadzenia działalności gospodarczej, w których opłacane były składki na ubezpieczenia społeczne, były już wcześniej wliczane do stażu emerytalnego. Zatem, jeśli regularnie opłacałeś składki jako przedsiębiorca, te lata już są uwzględnione w Twojej przyszłej emeryturze. Nowa ustawa nie wprowadza tu żadnych zmian.
Okresy składkowe i nieskładkowe: co ZUS brał pod uwagę do tej pory, a co się nie zmienia?
ZUS od zawsze wliczał do stażu emerytalnego tzw. okresy składkowe (czyli te, za które były opłacane składki, np. praca na etacie, prowadzenie JDG z opłaconymi składkami) oraz pewne okresy nieskładkowe (np. okres pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, urlopu wychowawczego). W tym zakresie nic się nie zmienia. Nowa ustawa koncentruje się wyłącznie na rozszerzeniu definicji stażu pracy dla celów pracowniczych, nie ingerując w system emerytalny.
Przygotuj się na zmiany: wykorzystaj nowe uprawnienia
Twoja lista zadań: zbierz dokumenty i złóż wniosek
- Zidentyfikuj okresy: Przejrzyj swoją historię zawodową i zidentyfikuj wszystkie okresy, w których prowadziłeś jednoosobową działalność gospodarczą lub pracowałeś na umowę zlecenie/agencyjną, opłacając składki na ubezpieczenia społeczne.
- Zbierz dokumenty: Przygotuj wszelkie dostępne dokumenty potwierdzające te okresy umowy, faktury, potwierdzenia przelewów.
- Złóż wniosek o zaświadczenie ZUS: Najważniejszym krokiem będzie złożenie wniosku o zaświadczenie z ZUS przez platformę PUE ZUS.
- Przedstaw dokumenty pracodawcy: W ciągu 24 miesięcy od wejścia w życie ustawy, dostarcz swojemu obecnemu pracodawcy zaświadczenie z ZUS (lub inne dowody) w celu aktualizacji Twojego stażu pracy.
Przeczytaj również: Staż technika farmacji: 24 miesiące do kariery? Pełny przewodnik!
Przykładowe scenariusze: jak zmieni się sytuacja programisty na B2B i freelancera po przejściu na etat?
Wyobraźmy sobie programistę, który przez 7 lat pracował na B2B, a następnie przeszedł na umowę o pracę. Do tej pory, po roku na etacie, miałby 1 rok stażu pracy i prawo do 20 dni urlopu. Dzięki nowym przepisom, jego staż pracy wyniesie 8 lat (7 lat B2B + 1 rok etat), a tym samym natychmiast zyska prawo do 26 dni urlopu. To znacząca różnica w jego uprawnieniach.
Inny przykład to grafik-freelancer, który przez 5 lat wykonywał zlecenia na umowę zlecenie, a następnie znalazł stałą pracę w agencji reklamowej. Bez nowych przepisów, po 2 latach na etacie, miałby 2 lata stażu i krótki okres wypowiedzenia. Po zmianach, jego staż pracy wyniesie 7 lat (5 lat zlecenia + 2 lata etat), co może przełożyć się na dłuższy okres wypowiedzenia, dając mu większe poczucie stabilności i bezpieczeństwa zawodowego.
